Je hoeft geen vechter te zijn

Je hoeft geen vechter te zijn

„Niet opgeven, hé.” „Jij bent sterk, jij overwint dit wel. Het is bijna altijd goed bedoeld. Maar voor wie ziek is, kan die aanmoediging aanvoelen als een opdracht: wees flink, blijf hoopvol, en laat vooral niet merken dat het niet gaat. Dit artikel gaat over die druk en over wat je ermee kan doen.

De vechter, de strijd, de moed

Kijk naar hoe er over kanker gesproken wordt en je ziet overal hetzelfde beeld: een gevecht. Mensen vechten, zijn dapper, verliezen de strijd. Rouwberichten gebruiken die taal, kranten gebruiken ze, en wij allemaal gebruiken ze soms zonder erbij na te denken.

Het probleem met dat beeld is niet dat het lelijk is. Het probleem is wat het impliceert. Als ziekte een gevecht is, dan is er ook zoiets als goed of slecht vechten. Dan kan je verliezen omdat je niet hard genoeg geprobeerd hebt. En dan is er geen plaats voor de dagen waarop je gewoon moe bent. Dat er toch een slechte scan is.

Bij Prolong gebruiken we die taal bewust niet. Mensen met longkanker zijn geen helden en geen slachtoffers. Het zijn mensen.

„Maar positief denken helpt toch?”

Dat wordt vaak gezegd, en het is één van de hardnekkigste ideeën rond kanker. Onderzoekers hebben het herhaaldelijk onderzocht.

Zij wijzen ook op de keerzijde. Wie gelooft dat een goede instelling de ziekte beïnvloedt, legt bij de patiënt een verantwoordelijkheid die daar niet thuishoort. De onderzoekers die zij citeren verwoorden het omgekeerde als een opluchting: mensen mogen ontlast worden van het schuldgevoel dat opkomt wanneer het niet lukt om strijdlustig te blijven.

Anders gezegd: je goed voelen is fijn. Het is geen behandeling, maar het is ook geen plicht.

Wat die druk kost

  • Het kost energie. Doen alsof het goed gaat, terwijl het niet goed gaat, is vermoeiend en dat komt bovenop alles wat er al is.
  • Het maakt je eenzaam. Als iedereen alleen de flinke versie te zien krijgt, praat je met niemand over de rest.
  • Het zet er een tweede laag bovenop. Wie zich angstig of somber voelt, voelt zich dan óók nog mislukt omdat het niet lukt om positief te blijven. 
  • Het houdt je weg bij hulp. Wie altijd zegt dat het wel gaat, krijgt zelden de vraag of het echt wel gaat.

Wat je ermee kan doen

  • Geef jezelf toestemming om te zeggen. „Vandaag gaat het niet.” Dit is geen klacht of geen opgave. Het is informatie.
  • Kies één of twee mensen bij wie je niet hoeft te doen alsof. Bij de rest mag je gerust antwoorden dat het gaat. Je hoeft niet bij iedereen even open te zijn.
  • Heb een zin klaar voor goedbedoelde aanmoediging. Bijvoorbeeld: „Ik weet dat je me wil steunen. Wat mij het meest helpt, is dat je gewoon luistert.”
  • Zeg wat je wél nodig hebt. Mensen willen helpen maar weten niet hoe. „Kom donderdag koffiedrinken en vraag niets over het ziekenhuis” is een prima opdracht.
  • Merk je dat je het wegduwen al weken volhoudt en dat het zwaarder wordt? Bespreek dat met je huisarts, je oncoloog, je oncocoach of de oncopsycholoog van je ziekenhuis.

En als je naaste bent?

  • Vervang „je moet positief blijven” door „hoe is het vandaag?” De eerste zin sluit een gesprek, de tweede opent er een.
  • Laat stiltes bestaan. Je hoeft niet elk verdriet op te lossen.
  • Vraag niet of iemand gerookt heeft. Nooit. Ook niet uit nieuwsgierigheid.
  • Bied iets concreets aan: een rit naar het ziekenhuis, een boodschap, zorgen voor de hond. Concrete hulp is makkelijker te aanvaarden dan „laat maar weten als ik iets kan doen”.

Waar je terechtkunt

  • Prolong VZW, uiteraard, lotgenotencontact, infonamiddagen en themacafés. 
  • Kankerlijn van Kom op tegen Kanker: gratis op 0800 35 445, ma-vr van 9 tot 12 en van 13 tot 17 uur, ook via chat, e-mail en videogesprek.
  • Kankerinfo van Stichting tegen Kanker: gratis op 0800 15 802. kanker.be/kankerinfo
  • Je behandelend arts, de oncocoach of de oncopsycholoog van je ziekenhuis.

Dit artikel geeft geen medisch advies. Heb je klachten of twijfel je over je behandeling, bespreek dat met je arts.